विश्वविद्यालय र अन्य सहरबाट किताकागायामा
सन् 2014 मा किताकागायाको मिन्ना नो उएनमा अवलोकन गर्न आउने मानिसहरू लगातार आए। अप्रिलमा क्योटो सेइका विश्वविद्यालयका साथीहरू। सहर निर्माणको कार्यस्थल घुम्ने अभ्यास कक्षाको अंशका रूपमा स्नातकोत्तर विद्यार्थी मुख्य 14 जनाको, विदेशी विद्यार्थी धेरै भएको समूह थियो। जुनमा स्थानीय अर्थतन्त्र पढ्ने सेत्सुन विश्वविद्यालयको सेमिनारका दोस्रो वर्षका विद्यार्थी, अगस्टमा आइची प्रान्तको नागाकुते सहरबाट नागरिक र सहरका कर्मचारीले सँगै सहरका समस्या सोच्ने “नादे ल्याब” का साथीहरू आउनुभयो।
देखाउने ठाउँ पहिलो र दोस्रो खेत, र भान्सा र सैलुन भएको केन्द्र थियो। सहरको गल्लीबाट पुगेपछि अचानक देखिने खेतले सबैलाई छक्क पार्यो।
भन्न चाहेको कुरा “व्यवस्था” को थियो
अवलोकनमा मैले सबैभन्दा बढी कुरा गर्न चाहेको तरकारी उब्जाउने तरिकाभन्दा सञ्चालनको व्यवस्था थियो। सहभागी सदस्यहरू आपसमा कसरी सहकार्य गर्छन् भन्ने कुरा। त्यही नै सामान्य सामुदायिक खेतसँगको ठूलो फरक हो। सेत्सुन विश्वविद्यालयका साथीहरूले ठीक त्यही कुरामा चासो देखाउनुभयो। नागाकुतेका साथीहरूसँग सरकार र नागरिकले सँगै सहर बनाउने साझा विषयमा विचार साटियो। दिउँसो खेतका गर्मीका तरकारी र जडीबुटी प्रशस्त प्रयोग गरेको खाना घेरेर बस्यौं।
खेत भएपछि व्याख्या ठोस हुन्छ। “यहाँ झार उखेल्छौं, यहाँ खाना खान्छौं” भनेर ठाउँ औँल्याउन मिल्छ। शब्दले मात्र पुर्याउन गाह्रो समुदायको स्पर्श वास्तविक चिजमा देखाउन सकिनु खेतको बल हो भन्ने लाग्यो।
अवलोकनलाई औपचारिक स्वीकार प्रणालीमा
त्यसपछि सन् 2017 मा अवलोकन चाहने संस्थाका लागि मार्गदर्शन र व्याख्यानको विषयवस्तु तथा शुल्क व्यवस्थित गरी औपचारिक स्वीकार प्रणाली तयार गर्यौं। सञ्चालनको व्यवस्था, दैनिक गतिविधि र अहिले सामना गरिरहेका चुनौतीसम्म खुला रूपमा सुनाइने विषयवस्तु हो।
किताकागायामा मात्र होइन, यस्ता प्रयास देशभर फैलियोस्। अवलोकन स्वीकार गर्नु त्यही चाहनालाई आकार दिने एउटा उपाय थियो। खेत उब्जाउने र खाने ठाउँ मात्र होइन, समुदायहरू एकअर्कासँग सिक्ने आदानप्रदानको ठाउँ पनि बन्न सक्छ भन्ने मलाई लाग्छ।