खेतको माटोका सूक्ष्मजीव सबैजना मिलेर खोजेको अभिलेख

नदेखिए पनि निश्चित रूपमा रहेको अस्तित्व

सूक्ष्मजीव धेरै भएको माटो राम्रो माटो हुन्छ भन्ने सुनिन्छ। यसो मनमनै त्यस्तै सोचे पनि वास्तवमा कस्ता सूक्ष्मजीव छन् भनेर जान्न खोज्ने अवसर सजिलै आउँदैन। म आफैं पनि त्यस्तै थिएँ।

तैपनि खेतमा हुँदा सूक्ष्मजीवको उपस्थिति निश्चित रूपमा महसुस हुन्छ। उखेलेको झार थुपारेर राख्यो भने चाँडै कुहिएर माटोमा फर्किन्छ। खेतको माटो पनि सुरु गर्दाको तुलनामा निकै चिस्यान भएको, नरम स्पर्शको भएको छ। आँखाले नदेखिए पनि त्यहाँ पक्कै काम गरिरहेका छन्। तिनको वास्तविक रूप जान्न मन लाग्यो।

नागरिकले पनि जिनोम पढ्न सक्ने समय

त्यसैले सन् 2019 को शरद ऋतुमा हामीले यामागुचि सूचना कला केन्द्र (YCAM) को बायो रिसर्च टोलीसँग मिलेर किताकागायाको खेतमा माटोका सूक्ष्मजीवको अनुसन्धान सुरु गर्‍यौं। YCAM बायो रिसर्च भनेको नजिक हुँदै गएको जैव प्रविधिलाई कला र डिजाइनको दृष्टिले जीवनसँग जोड्ने टोली हो।

हामीले “मेटाजिनोम विश्लेषण” नामक प्रविधि प्रयोग गर्‍यौं। नमुनामा भएका सूक्ष्मजीवलाई एकैपटक पूरै जाँचेर कस्ता प्रजाति छन् भनेर बुझ्ने विधि हो। पहिले ठूलो खर्च लाग्ने जिनको विश्लेषण अहिले नागरिकको पहुँचमा आइसकेको थाहा पाउँदा म छक्क परें। पहिलो सत्रमा जैव प्रविधिको आधारभूत कुरा सिकेपछि हामीले धानखेतभित्र र झार थुपारिएको ठाउँजस्ता खेतका विभिन्न वातावरणबाट माटो संकलन गर्‍यौं।

नतिजाभन्दा हेर्ने दृष्टिमा परिवर्तन

सन् 2020 को जनवरीमा प्रतिवेदन बैठक र प्रदर्शनी गर्‍यौं। किताकागायाको माटोलाई यामागुची र ओकायामाको माटोसँग तुलना गरेको नतिजा, विश्लेषणको कच्चा तथ्यांक र प्रयोग गरिएका उपकरण प्रदर्शनमा राखियो। खेतमा सदस्यहरूले विभिन्न विधिले तरकारी उब्जाउँछन्, तर सूक्ष्मजीवको संरचनामा ठूलो फरक देखिएन। अर्कातिर, नयाँ माटो हालिएको ठाउँ, धानखेत र प्यारा बोलिक फार्मको माटोमा अलि फरक नतिजा आयो, जुन निकै रोचक थियो।

माटोबारे सही उत्तर देखाउनु होइन, अत्याधुनिक प्रविधिबाट हेर्दा सधैँ छोइरहेको माटो फरक देखिन्छ। त्यही अनुभव नै सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि थियो। सहरका साना खेत पनि नजिकैको प्रकृति खोजेर सिक्ने मैदान बन्न सक्छन् भन्ने मलाई लाग्छ।