नात्तो पनि नुन पनि आफ्नै हातले, किण्वन र संरक्षणको कक्षा

घरमै बनाउन सकिने नात्तो

तपाईंले कहिल्यै आफैं नात्तो बनाउनुभएको छ? सन् 2019 को सेप्टेम्बरमा मिन्ना नो उएनमा नात्तो बनाउने कार्यशाला गर्‍यौं। प्रशिक्षक नारा प्रान्तको अस्का गाउँ र साकुराईमा कृषिमा आधारित जीवन बिताइरहेका एक जना हुनुहुन्थ्यो। सन् 2017 मा सुरु भएको “मिन्ना नो उएन सोया सस बनाउने” काम पनि यिनै र खेतका सदस्यहरूको “सोया सस बनाउन चाहन्छौं” भन्ने आवाजबाट सुरु भएको थियो।

नात्तो भन्नेबित्तिकै धानको पराल सम्झिन्छ, तर प्रायः सबै बिरुवामा नात्तो ब्याक्टेरिया बस्छ रे। त्यस दिन प्रशिक्षकले उब्जाएको कमलको पात र धानको पराल, अनि नात्तोबाट निकालिएको नात्तो ब्याक्टेरियाको तरल मिलाइयो। उसिनेको भटमासलाई उमालेर निर्मलीकरण गरिएको पात वा परालले बेरेर, सय येनका पसलमा पाइने तापक्रम थाम्ने भाँडोमा तापक्रम र चिस्यान कायम राखियो। यो विधिले जाडोमा पनि बनाउन सकिन्छ रे। यति सजिलो पनि हुन्छ भनेर म छक्क परें।

यस सत्रमा NPO संस्था हेलो लाइफका कर्मचारीहरू कार्यालयको कल्याणकारी सुविधा प्रयोग गरेर सहभागी हुनुभयो। स्वास्थ्यका लागि कार्यक्रममा सहभागी हुन र अभ्यास गर्न कम्पनीले सहयोग गर्छ रे। खेतको अनुभवले काम गर्ने मानिसको स्वास्थ्य सुधारमा पनि काम आउँछ भन्ने कुराले हामीलाई खुसी लाग्यो।

नुनिलो पानीबाट निकालिने नुन

अक्टोबरमा औषधीय खाना र किण्वनका शिक्षकले चलाउने कुकिङ कक्षा समूह “प्लस अम्युज” को मसला शृंखलामा नुन बनाउने काम गर्‍यौं। औषधीय खाना र चिनियाँ चिकित्सामा नुनको भूमिका सिकेर, विभिन्न ठाउँका नुन चाखेपछि, नुनिलो पानी (कान्सुइ) लाई आगोमा राखेर वाष्पीकरण गराइयो र कफी फिल्टरबाट नुनका स्फटिक निकालियो। तल जम्मा हुने तरल पदार्थलाई “निगारी” भनिन्छ। बनेको नुन सानो सानो गरी घर लैजान दिइयो। त्यसपछि विशेष रूपमा ढुङ्गाको भट्टी बालेर चामलको पिठोका तीन किसिमका पिज्जा पकाइयो।

जीवनका आधारभूत कुरा आफ्नै हातमा फर्काउने ठाउँ

नात्तो र नुन दुवै सामान्यतया किनेर लिनु स्वाभाविक ठानिने खाना हुन्। तर आफ्नै हातले बनाएर हेर्दा त्यसको प्रक्रिया, मिहिनेत र मूल्य राम्ररी बुझिन्छ।

किण्वन र संरक्षणको ज्ञान पहिले घर र समुदायमा हस्तान्तरण हुन्थ्यो। खेत र भान्सा भएको, सिकाउने र सिक्न चाहने मानिस जम्मा हुने खेत यस्तो ज्ञानलाई फेरि जीवनमा फर्काउने ठाउँ बन्न सक्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ।