सहरको ठीक बीचमा निरन्तर तयार गरिने सोया सस

के बनाउन सकिन्छ त भन्ने प्रश्न

सोया सस भन्नेबित्तिकै ठूलो काठको गोदाममा बनाइने चिज भन्ने छवि हुन्छ। मिसो घरमा बनाउन सकिए पनि सोया सस घरमा बनाउन सकिँदैन भन्ने लाग्थ्यो। सुरु गर्नुअघि हामीमा पनि प्रश्न र चिन्ता भरिएका थिए।

तैपनि भेटघाट जोडिँदै गए र सन् 2016 मा किताकागायाको मिन्ना नो उएनमा सोया सस बनाउने काम सुरु भयो। नमुनाका रूपमा लिएको नागानो प्रान्तमा अनुसन्धान र अभ्यासपछि विकसित गरिएको, जीवनका लागि सोया सस बनाउने विधि हो। पहिलो वर्ष सोया ससका लागि मात्र गोदाम बनाउनेदेखि सुरु गर्‍यौं र सकुशल पूरा गर्न पुग्यौं।

तयारीदेखि निचोर्नेसम्म करिब 10 महिना

तयारी हरेक वर्ष मार्चदेखि अप्रिलतिर हुन्छ। सन् 2017 को तयारीमा 30 जनाभन्दा बढी सदस्य जम्मा भएर कोजी र नुन सबैले हातले मिच्दै दुई ब्यारेल, करिब 60 लिटर तयार पारे। बालबालिका र वयस्क सँगै थिए। त्यसपछि माथि तल पल्टाउँदै करिब 10 महिनासम्म मोरोमी (मिश्रण) हुर्काइन्छ।

तयार हुने दिन अर्को वर्षको जनवरीदेखि फेब्रुअरीतिर हो। सन् 2022 को फेब्रुअरी 20 को निचोर्ने काम अझै चिसो बिहान 7 बजेबाट तयारी सुरु भयो। निचोर्नका लागि धेरै तातो पानी चाहिने भएकाले दाउराको आगोमा हागामा (ठूलो भाँडो) को पानी उमाल्नेदेखि सुरु हुन्छ। निचोर्ने कामका लागि सीप हासिल गरेका “निचोर्ने गुरु” को मार्गदर्शन अपरिहार्य हुन्छ, र सुरुदेखि नै मिए प्रान्तको कोमोनो सहरको “गेन्गे नो हारापा” बाट हातले बनाइएका उपकरणसहित आउनुभएको छ।

चलिरहनुको कारण “स्वादिष्ट” हुनु

हरेक वर्ष लगभग 20 देखि 35 जना “सोया सस समूह” का रूपमा सहभागी हुन्छन्, र हेर्दाहेर्दै छ वर्ष चलिसक्यो। चलिरहनुको कारण पक्कै स्वादिष्ट हुनु नै हो। सबै कच्चा पदार्थ थाहा हुने, थप पदार्थ नहालिएको सोया सस हो, र दाशी सोया सस जस्तो उमामी (स्वाद) छ।

सोया सस बनाउने काम एक्लै गर्न सकिँदैन। ऋतुअनुसार जम्मा हुने, हात चलाउने, र एक वर्षपछि उही स्वाद बाँड्ने। हस्तकलाको हस्तान्तरण सीधै मानिस र मानिसबीचको सम्बन्ध हुर्काउने कुरा पनि हो। सहरभित्रको खेत यस्ता जीवनका सीप हस्तान्तरण हुने ठाउँ पनि बन्न सक्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ।